Ζήτω που καήκαμε…

«Έπιασε φωτιά στην Κινέτα, παιδιά, το μάθατε; Ξεκίνησε από ψηλά και τώρα έχει φτάσει μέχρι κάτω σε κατοικημένη περιοχή!». Κάπως έτσι ξεκινά μια «συνηθισμένη» μέρα του καλοκαιριού. Πυρκαγιά: ένα φαινόμενο σύνηθες για τα ελληνικά δεδομένα. Με μια Πεντέλη σχεδόν ολοσχερώς καμένη, μια Πάρνηθα, καθώς και ένα σωρό άλλες περιοχές της Πελοποννήσου, της στερεάς Ελλάδας κι όχι μόνο,  που έχουν επανειλημμένα πληγεί από την πύρινη λαίλαπα, δεν είναι πλέον να απορείς.

«Δεν μπορούμε να εξακριβώσουμε ακόμη αν πρόκειται για εμπρησμό ή ατύχημα με τα καλώδια της Δ.Ε.Η., πάντως είμαστε σε εγρήγορση και αναμένεται να το ανακαλύψουμε…». Κι έτσι, μοιάζει μια συνηθισμένη δήλωση της πυροσβεστικής υπηρεσίας. Πάντως, εμπρησμός ή μη, η πυρκαγιά έχει κάνει ήδη αισθητά τα αποτελέσματά της. Ο ουρανός, γεμάτος κίτρινα σύννεφα, μάρτυρας του όλου φαινομένου…

Εν μέσω μαθήματος κάτι παράξενο μυρίζει. Παρόλα τα μειονεκτήματα της ευαίσθητης μύτης, κάτι τέτοια γίνονται γρήγορα αντιληπτά. Καπνιά. Μα καλά, πότε έφτασε η καπνιά από Κινέτα – εδώ; «Παιδιά, φωτιά και στην Πεντέλη τώρα!». Έτσι εξηγείται. Φαίνεται πως το «φωτιά με φωτιά» του λαϊκού άσματος παίρνει λεπτό προς λεπτό σάρκα και οστά…

«Οι άνεμοι, κυρίες και κύριοι, δυσχεραίνουν το έργο της πυροσβεστικής υπηρεσίας. Με δεδομένες τις συνθήκες δεν προβλέπεται να έχουμε εναέριες ενισχύσεις σύντομα…», συνεχίζει το δελτίο ειδήσεων. Αυτό που μένει είναι να ξεσπάσει κι άλλη μια εντός ολίγου. Και να το! «Φωτιά στον Ωρωπό, στη Ραφήνα και την Κόρινθο!». Ακόμα να πειστείτε, κύριε πυροσβέστη μου, ότι πρόκειται για εμπρησμό; Ξεκάθαρα κάποιοι εκμεταλλεύονται τη συγκυρία και «φουντώνουν» την κατάσταση.

Η αλήθεια είναι ότι όταν πρόκειται για εγκληματικότητα δεν υπάρχουν πολλά να εξηγήσεις. Βέβαια, ο καθένας πιστεύει στη θεωρία που τον πείθει περισσότερο. Άλλοι πιστεύουν ότι είναι βιολογικό φαινόμενο κι ότι πρόκειται για γονίδια που μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά. Άλλοι αποδίδουν την εγκληματικότητα στην «διαταραγμένη» προσωπικότητα του δράστη. Αν, πάλι, είσαι Αδαμαντία Καζάκου θα αποδώσεις το βιασμό στη βιταμίνη D και στην προκλητική εμφάνιση των θυμάτων…

Όχι κυρίες και κύριοι. Μήτε εγκληματικά γονίδια υπάρχουν, μήτε θα διαπιστώσουμε το ψυχολογικό προφίλ του εγκληματία, μήτε τα θύματα φταίνε για τον βιασμό τους. Η εγκληματικότητα είναι μια υπόθεση καθαρά προσωπική. Κάποτε οφείλεται στις ψυχικές διεργασίες που συμβαίνουν στο άτομο και που το εμποδίζουν να προσαρμοστεί στις κοινωνικές απαιτήσεις. Καθένας βιώνει μια σύγκρουση ανάμεσα στις δικές του προσδοκίες κι απαιτήσεις, με εκείνες της κοινωνίας. Πολλοί, ωστόσο, μη μπορώντας να ισορροπήσουν τις προσδοκίες και απαιτήσεις αυτές, οδηγούνται στο έγκλημα. Άλλοτε, πάλι, υποκινείται από ιδιοτελή κίνητρα και συμφέροντα…

Το έγκλημα, λοιπόν, είναι φαινόμενο ατομικό, που σημαίνει ότι εξαρτάται από τον άνθρωπο. Αυτός είναι που πρωτίστως φέρει την ευθύνη. Επιλέγει τον λάθος δρόμο και οι συνέπειες των πράξεών του είναι που μετρούν τελικά.

Μήπως όμως το έγκλημα δεν είναι μόνο προσωπική υπόθεση; Αν ανακαλέσουμε εγκληματίες μικρής ηλικίας, θα συνειδητοποιήσουμε ότι τελικά ίσως να είναι υπόθεση και της κοινωνίας. Το άτομο έχει, πράγματι, ευθύνες. Δεν είναι «tabula rasa» που γράφει κανείς ό, τι θέλει. Ωστόσο, σε μικρές ηλικίες, μεγάλο μερίδιο ευθύνης αντιστοιχεί στους φορείς κοινωνικοποίησης. Ποιος μας εγγυάται ότι τα παιδιά εγκληματιών, που επίσης προβαίνουν σε εγκληματικές ενέργειες, επιθυμούν να ακολουθούν τα χνάρια των δικών τους; Ή ποιος μας λέει ότι για την παράβαση του νόμου από τους νέους, που συχνά παρασύρονται από ομόλογούς τους, δεν ευθύνεται το εκπαιδευτικό σύστημα που αδυνατεί να τους συγκρατήσει στο σωστό μονοπάτι;

Μπορεί οι απογειώσεις – προσγειώσεις αεροπλάνων να έχουν προσωρινά παρακωλυθεί  από την πυρκαγιά, όμως οι άνθρωποι εξακολουθούν να μπορούν να «προσγειώνονται» στην πραγματικότητα. Η εγκληματικότητα αποτελεί κομμάτι της καθημερινότητας μας και είναι παραπάνω από εμφανής η ανάγκη αντιμετώπισής της. Οι νόμοι μπορεί να την καταστέλλουν, άλλα ας μην ξεχνάμε πως σκοπός θα έπρεπε να ναι η πρόληψη εκδήλωσής της. Κι όσο εμπρησμοί συνεχίζουν να γίνονται, σημαίνει ότι σε αυτόν τον τόπο κάτι μάλλον δεν πάει καλά…

Γιώργος Ν. Βλάχος